Mit zamrażarki czy wkładanie dysku do lodówki działa?

Rada krąży po forach od lat 90. Pomysł brzmiał logicznie: schłodzony metal się kurczy, więc może zamrożenie odklei głowice przywarte do talerza (mówimy na to stiction) albo poluzuje zatarte łożysko silnika. I krążyły anegdoty - komuś dysk po nocy w zamrażarce niby odpalił na kilka minut. Tyle że to zawsze były opowieści bez drugiej strony medalu. Nikt nie chwalił się tym, ilu ludziom ta sama sztuczka dobiła dysk na dobre. Ten trik był mitem już wtedy - a dzisiejszym dyskom robi krzywdę na pewno.

Współczesny dysk to mechanika o kosmicznej precyzji. Głowica leci nad talerzem na wysokości 3–5 nanometrów - to mniej niż jedna dziesięciotysięczna grubości włosa. Wyobraź sobie odrzutowiec lecący kilka milimetrów nad ziemią z prędkością kilkuset km/h, któremu nie wolno ani razu zahaczyć. W czymś tak precyzyjnym jedna kropelka skroplonej wody albo pyłek to koniec. A zamrażarka dostarcza ci jedno i drugie naraz.

Rosa w środku dysku

Sednem jest kondensacja - po prostu rosa. Wyjmujesz zimny dysk do ciepłego pokoju i pokrywa się wilgocią dokładnie tak, jak butelka wyjęta z lodówki latem. Tylko że tu rosa osiada też w środku, na talerzu. Włączasz dysk, talerz rusza, a głowica wjeżdża w krople wody przy prędkości 80–120 km/h. Efekt to rysa na warstwie z danymi (head crash) - i tej rysy nikt już nie cofnie.

Szok termiczny

Między zamrażarką (-18°C) a pokojem jest około 40°C różnicy - a jeśli od razu podłączysz dysk, który w pracy sam się rozgrzewa, robi się z tego 50–70°C. Każdy element kurczy się i rozszerza inaczej, więc talerze i ramiona głowic się wykrzywiają. Jest też gorszy scenariusz: wiele dysków 2,5" (laptopowych) ma talerze ze szkła - od skurczu termicznego taki talerz potrafi po prostu pęknąć. Pękniętego talerza nie odczyta już nikt. Dysk, który dało się otworzyć w komorze i przeczytać, po nocy w zamrażarce nadaje się do kosza.

Korozja elektroniki

Skroplona woda osiada też na elektronice na spodzie dysku (PCB) - tam gdzie siedzą układy zasilania, kontroler i obwody ochronne. Wilgoć plus napięcie to korozja i zwarcia na drobnych ścieżkach. Wtedy dochodzi nam kolejna robota: naprawa tej elektroniki na poziomie komponentów, pod mikroskopem na stacji lutowniczej. Dlatego dysk po zamrażarce prawie zawsze kosztuje więcej niż zwykła awaria mechaniczna - psujesz kilka rzeczy naraz.