Dysk bardzo wolno działa? To poważne ostrzeżenie.

Dysk, który nagle zaczyna się wlec, bardzo często nie jest „zamulony” - on się żegna. To samo dotyczy starego HDD (talerzowy, z ruchomą głowicą - jak gramofon) i nowoczesnego SSD/NVMe (kości pamięci, zero ruchomych części). Umierają inaczej, ale objaw na zewnątrz wygląda tak samo: zaraz będzie poważnie.

Dyski HDD - talerz się sypie

W dysku talerzowym to zwykle bad sectory - martwe miejsca na powierzchni, których głowica nie potrafi odczytać. Próbuje raz, drugi, dziesiąty, kręci się w kółko nad tym samym kawałkiem. I stąd to wszystko, co Cię wkurza:

• Zawieszanie się systemu na sekundy lub minuty (system „zamraża się")
• Kopiowanie plików, które powinno trwać minuty, ciągnie się godzinami
• Charakterystyczne klikanie lub trzaski z wnętrza dysku
• Komunikaty Windows typu „Dysk nie odpowiada" lub „Opóźniony zapis"

I tu jest haczyk: bad sectory się rozłażą. Talerz się nie wygina - to zużyta głowica przestaje lecieć równo nad powierzchnią i zaczyna po niej szorować, ścierając warstwę magnetyczną z Twoimi danymi na pył. Im dłużej dysk pracuje, tym więcej martwych miejsc dorabia. Dlatego liczy się każda godzina, nie każdy tydzień.

Dyski SSD - kości się zużyły

SSD nie ma talerza ani głowicy. Tu spowolnienie bierze się z czegoś innego:

• Zużycie kości pamięci - każda komórka NAND wytrzymuje skończoną liczbę zapisów (tańsze QLC: ok. 500–1000, lepsze TLC: ok. 1000–3000). Wyobraź sobie kartkę, którą wielokrotnie ścierasz i zapisujesz na nowo - w końcu się przeciera.
• Padnięty firmware - to wewnętrzne oprogramowanie dysku gubi mapę, gdzie co leży, albo zatrzaskuje się w trybie „tylko odczyt”.
• Uszkodzony kontroler - przegrzanie albo przepięcie, np. po burzy lub od taniego zasilacza.

SSD lubi padać z dnia na dzień, bez ostrzeżenia. Jak więc zaczyna się wlec - masz fory. Najczęściej to właśnie zmęczone kości pamięci: dysk musi czytać ten sam fragment po kilka razy i w locie poprawiać błędy, stąd spowolnienie. Skorzystaj z tego okna, póki jeszcze widać dane.

Typowe objawy

• Windows uruchamia się 10–30 minut zamiast 1–2 minut
• Eksplorator plików nie odpowiada po otwarciu folderu
• Programy „wiszą" na ekranie ładowania
• Niebieski ekran śmierci (BSOD) z błędami I/O
• S.M.A.R.T. zgłasza ostrzeżenia (Reallocated Sectors, Current Pending Sectors)
• CHKDSK znajduje setki lub tysiące błędów