Dysk prosi o sformatowanie - nie klikaj Formatuj!

Ten komunikat znaczy jedno: Windows nie rozpoznaje, w jakim systemie plików dysk jest zapisany. Wyobraź sobie książkę, której ktoś wyrwał spis treści - tekst rozdziałów leży nietknięty, ale system otwiera ją na początku, nie widzi spisu i głupieje. Twoje pliki są na dysku. Windows tylko nie wie, gdzie który się zaczyna.

Powód, dla którego spis zniknął, bywa różny:

• Uszkodzona tablica partycji (MBR/GPT) - tablica partycji to spis treści dysku. Mówi systemowi: tu zaczyna się partycja NTFS, tu jest partycja exFAT. Gdy się uszkodzi (np. po nagłym odłączeniu dysku), Windows nie wie jakie partycje są na dysku i proponuje formatowanie.
• Uszkodzony system plików (NTFS, exFAT, HFS+) - nagłe odłączenie dysku podczas zapisu, awaria zasilania lub błąd sterownika mogą uszkodzić struktury systemu plików (MFT w NTFS, FAT w exFAT). Pliki są na dysku, ale indeks jest uszkodzony.
• Bad sectors w krytycznych obszarach - jeśli uszkodzone sektory trafią akurat w obszar tablicy partycji lub MFT (Master File Table), system nie odczyta struktury dysku. Dane w pozostałych sektorach są nienaruszone.
• Uszkodzona elektronika (PCB) lub firmware (mikroprogram dysku) - dysk zgłasza się do systemu pod błędną nazwą albo z niepełną pojemnością. Windows widzi wtedy partycję, której nie umie odczytać (tzw. RAW), i proponuje formatowanie. Gdy dysk zgłasza równe zero bajtów, częściej zobaczysz komunikat o niezainicjalizowanym dysku niż prośbę o format - ale przyczyna bywa ta sama.
• Niezgodny system plików - dysk sformatowany w HFS+ (Mac), ext4 (Linux) lub APFS nie zostanie rozpoznany przez Windows. To nie awaria - Windows po prostu nie obsługuje tych systemów plików natywnie.

I to jest sedno: dopóki nie klikniesz "Formatuj", dane stoją bezpiecznie tam gdzie były. Formatowanie nadpisuje spis treści dysku - odzysk dalej bywa możliwy, ale robi się trudniejszy i droższy. Najlepsze co możesz zrobić to nic: zamknij to okno, odepnij dysk i nie kombinuj dalej.