BIOS nie widzi dysku SSD? Dane wciąż tam są.

SSD znika z systemu bez pukania do drzwi. Stary dysk talerzowy zwykle ostrzega - klika, zwalnia, daje czas. SSD pada elektronicznie, z minuty na minutę: wczoraj wszystko grało, dziś BIOS udaje, że dysku nie ma. To nie znaczy, że dane przepadły. Najczęściej trzeba je tylko obejść inną drogą.

Od czego to się bierze

1. Padnięty kontroler SSD

Kontroler to mózg dysku - pilnuje, gdzie co zapisać i odczytać, prowadzi wewnętrzną mapę plików (tablica FTL) i rozmawia z komputerem po SATA albo NVMe. Jak kontroler padnie, dzieje się to:

• Dysk znika z BIOS-u - brak jakiejkolwiek komunikacji z komputerem
• BIOS może pokazywać dysk z nieprawidłową nazwą (np. ciąg losowych znaków)
• Dysk pojawia się z rozmiarem 0 MB

Przyczyny awarii kontrolera: przepięcie (zwarcie na płycie głównej, wadliwy zasilacz, burza), przegrzanie (brak radiatora na NVMe, zablokowana wentylacja), defekt produkcyjny.

2. Uszkodzenie firmware

Firmware SSD to oprogramowanie wewnętrzne kontrolera. Jego uszkodzenie (np. przez przerwanie aktualizacji firmware, nagły zanik zasilania podczas zapisu) powoduje, że kontroler nie może poprawnie obsłużyć komórek NAND:

• Dysk widoczny w BIOS-ie, ale z rozmiarem 0 MB lub nieprawidłową nazwą
• Windows nie może sformatować dysku - komunikat „Dysk nie jest zainicjalizowany"
• Dysk pojawia się i znika z systemu cyklicznie

3. Zużyte kości pamięci NAND

Rzadziej, ale się zdarza - zwłaszcza w tanich dyskach z pamięcią QLC, na których ktoś przez lata ostro kasował i nagrywał. Wtedy dane znikają nagle albo komputer nie potrafi odczytać kawałka dysku, choć reszta działa.

4. Problem z interfejsem (złącze / slot M.2)

Czasem problem leży po stronie komputera, nie dysku:

• Zanieczyszczone lub uszkodzone styki złącza M.2 / mSATA
• Uszkodzony slot M.2 na płycie głównej
• Niezgodność protokołu (dysk NVMe w slocie obsługującym tylko SATA)

Jak wyciągamy dane z padniętego SSD?

Powiem wprost: odzysk z SSD to wyższa szkoła jazdy niż ze starego talerza. Dane w kościach są pomieszane (dysk celowo rozrzuca zapisy po całej pamięci, żeby się równo zużywała) i zaszyfrowane przez kontroler. To jak rozsypane puzzle bez obrazka na pudełku - trzeba znać algorytm danego producenta, żeby je poukładać. Mamy do tego trzy drogi:

• PC-3000 SSD - diagnostyka i naprawa firmware, bezpośredni dostęp do kontrolera
• Naprawa elektroniki - naprawiamy elektronikę dysku (PCB) na poziomie komponentów, żeby kontroler ponownie się uruchomił i sam odszyfrował dane
• Chip-off NAND - wylutowanie kości pamięci i odczyt na programatorze. Ma sens głównie na starszych, nieszyfrowanych dyskach SATA/USB. Przy nowoczesnych zaszyfrowanych SSD sam odczyt kości daje tylko nieczytelny szyfrogram, dlatego wtedy nie stosujemy tej metody.